Successiewet en familieleningen in vogelvlucht
Begrijp wanneer schenkbelasting of erfbelasting kan spelen bij familieleningen en familiehypotheken, hoe je waardeert en welke documentatie nodig is.
Publicatie: 08 november 2025
In 30 seconden
Verdiep je ook in marktconforme rente en leningovereenkomst checklist.
Kernuitleg Successiewet voor familieleningen
De Successiewet onderscheidt twee heffingen: schenkbelasting bij een voordeel dat gedurende het leven wordt overgedragen en erfbelasting bij verkrijging uit een nalatenschap.
Familieleningen en familiehypotheken raken de Successiewet als de lener een voordeel ontvangt dat niet zakelijk is of als bij overlijden een openstaande vordering of schuld moet worden gewaardeerd voor de nalatenschap.
Raadpleeg bij twijfel een fiscalist. Zie ook vrijstellingen en Box 1 vs Box 3.
Schenkbelasting bij lening
Rente. Is de rente lager dan wat tussen onafhankelijke partijen gebruikelijk is, dan kan het voordeel voor de lener als schenking worden aangemerkt. Onderbouw daarom de rente met vergelijkbare banktarieven en risico.
Aflossing. Het langdurig achterwege laten van aflossing in strijd met de afspraken kan eveneens tot een voordeel leiden.
Kwijtschelding. Het geheel of gedeeltelijk kwijtschelden van rente of aflossing is in beginsel een schenking. Toets of en hoe een vrijstelling kan worden toegepast.
Meer achtergrond: schenking op papier.
Erfbelasting en overlijden
Bij overlijden wordt een openstaande vordering of schuld in de nalatenschap betrokken. De waarde volgt in principe de juridische positie en de economische realiteit van de lening.
Leg aflossings- en renteachterstanden vast, omdat die de waarde kunnen beïnvloeden. Maak afspraken over wat er gebeurt bij overlijden en verwijs hiernaar in de overeenkomst of het testament.
Extra context vind je in de uitleg over leningovereenkomsten en in de tips voor Box 1 en Box 3.
Waardering en administratie
Bewijslast. Wie een vrijstelling of zakelijke rente claimt, moet dit aannemelijk maken. Bewaar renteoverzichten, bankafschriften, correspondentie en het aflossingsschema.
Documentatie. Gebruik een duidelijke overeenkomst met rente, looptijd, aflossing, zekerheden en opeisbaarheid. Werk jaarlijks een overzicht bij.
Relatie met Box 1 en Box 3. Voor de lener kan een eigenwoningschuld in Box 1 renteaftrek geven als aan voorwaarden is voldaan. Voor de verstrekker valt de vordering in Box 3. Niet zakelijke elementen kunnen effect hebben op beide kanten en op de Successiewet.
Inzicht in administraties opzetten? Lees ook de uitleg over dossieropbouw en de praktische tips bij de rentepagina.
Valkuilen
- Mondelinge of onvolledige afspraken zonder schriftelijke vastlegging.
- Geen marktconforme rente of onvoldoende motivatie voor een opslag of korting.
- Vergeten aangifte bij kwijtschelding of bij toepassing van een verhoogde vrijstelling.
- Dubbel vrijstellingen denken te kunnen toepassen terwijl partners als één schenker gelden.
- Onvoldoende administratie van betalingen en achterstanden.
Zie ook leningovereenkomst checklist.
Checklist Successiewet en familielening
- Rente is onderbouwd met actuele referenties en risico.
- Aflossingsvorm en looptijd zijn vastgelegd en uitvoerbaar.
- Opeisbaarheid, achterstelling en zekerheden zijn beschreven.
- Betaalbewijzen van rente en aflossing worden bewaard.
- Jaarlijks overzicht van stand, rente en aflossing aanwezig.
- Vrijstellingen zijn getoetst en correct toegepast waar nodig.
- Kwijtschelding wordt apart vastgelegd en aangegeven indien verplicht.
- Scenario overlijden is geregeld in overeenkomst of testament.
- Begunstiging van verzekeringen of clausules sluit aan bij de gemaakte afspraken (zie begunstigde).
- Relatie met Box 1 of Box 3 is beoordeeld en gedocumenteerd.
- Interne consistentie met hypotheekakte of bankvoorwaarden is gecontroleerd.
Achtergrond: vrijstellingen en Box 1 vs Box 3.
Praktijkcase: te lage rente geeft schenking
Rekenvoorbeeld (illustratief)
- Rente volgens markt: 4,5 procent van € 200.000 = € 9.000 per jaar.
- Werkelijke rente: 1,0 procent = € 2.000 per jaar.
- Voordeel voor lener: € 7.000 per jaar.
Onderbouw je rente met het overzicht op familiehypotheek rentes.
Veelgestelde vragen
Telt een jaarlijkse schenking naast de familielening ook mee voor de Successiewet
Ja. Een jaarlijkse schenking beoordeel je apart. Check per jaar de juiste categorie en vrijstelling en leg betalingen en documenten vast.
Kan ik te lage rente voorkomen met een expliciete schenking
Dat kan. Je kunt zakelijk lenen tegen marktconforme rente en daarnaast bewust schenken binnen de vrijstelling. Houd lening en schenking strikt gescheiden in documenten en administratie.
Moet ik een notaris inschakelen voor de familielening zelf
Niet per se. Voor hypotheekrecht is wel een notariële akte nodig. Voor een onderhandse lening volstaat een schriftelijke overeenkomst mits volledig en correct geadministreerd.
Leg alles goed vast en voorkom discussies achteraf
Maak een gratis account en genereer documenten, renteoverzichten en jaaroverzichten. Combineer schenken en lenen zonder verrassingen.