Begunstigde bij een familiehypotheek

Wat een begunstigde is en wanneer het begrip speelt

De term begunstigde komt uit het verzekeringsrecht. Het is de persoon die recht heeft op een uitkering of een ander financieel voordeel dat is vastgelegd in een contract. Bij levensverzekeringen is de begunstigde degene aan wie de verzekeraar uitkeert na overlijden van de verzekerde. Bij een familiehypotheek wordt het begrip breder gebruikt. Hier gaat het om de persoon die een restschuld kwijtgescholden krijgt, een uitkering ontvangt uit een overlijdensrisicoverzekering of een ander voordeel geniet dat in de leningovereenkomst is opgenomen.

In de context van familieleningen komt de begunstiging vooral ter sprake bij overlijden van de geldgever. Stel dat een ouder €150.000 heeft uitgeleend aan een kind voor de aankoop van een woning. Als die ouder overlijdt, ontstaat de vraag: wat gebeurt er met de restschuld? Wordt de lening kwijtgescholden? Gaat de vordering naar de erfgenamen? Of keert een verzekering het openstaande bedrag uit aan het kind? Het antwoord hangt af van wie als begunstigde is aangewezen en in welk document dat is vastgelegd.

Op familiehypotheekoverzicht.nl zien wij regelmatig dat families de begunstiging niet of onduidelijk hebben vastgelegd. Zolang beide partijen leven is dat geen probleem. Op het moment dat er iemand wegvalt, ontstaat er onduidelijkheid die soms jaren voortduurt en relaties beschadigt.

Het verschil tussen een begunstigde en een erfgenaam

Een erfgenaam ontvangt bezittingen en schulden op grond van het wettelijk erfrecht of een testament. Een begunstigde ontvangt een specifiek voordeel op grond van een contract, zoals een verzekeringspolis of een leningovereenkomst. Het onderscheid is juridisch belangrijk, want een begunstiging gaat buiten de nalatenschap om. De uitkering of kwijtschelding wordt niet verdeeld via de boedelscheiding maar komt rechtstreeks terecht bij de aangewezen persoon.

Neem het voorbeeld van een gezin met drie kinderen. De ouder heeft aan het jongste kind een familiehypotheek verstrekt van €120.000. In de polis van de overlijdensrisicoverzekering is dat jongste kind als begunstigde aangewezen. Wanneer de ouder overlijdt, keert de verzekeraar het verzekerde bedrag uit aan het jongste kind. Dat bedrag valt niet in de nalatenschap en de andere twee kinderen hebben er geen aanspraak op. De nalatenschap zelf, het huis, spaargeld en overige bezittingen, wordt wel verdeeld onder alle drie de kinderen volgens het testament.

Juist dit verschil leidt in de praktijk tot frustratie. De overige erfgenamen vinden het oneerlijk dat het ene kind al een uitkering heeft ontvangen en daarnaast nog meedeelt in de erfenis. Die discussie voorkom je door de begunstiging vooraf met alle betrokkenen te bespreken en de afspraken vast te leggen in de leningovereenkomst, het testament of beide.

Begunstiging via de overlijdensclausule

Veel leningovereenkomsten voor een familiehypotheek bevatten een overlijdensclausule. Daarin staat wat er met de schuld gebeurt als de geldgever of de lener overlijdt. De meest voorkomende variant is dat de restschuld bij overlijden van de geldgever wordt kwijtgescholden. De lener is dan de begunstigde: hij of zij hoeft het openstaande bedrag niet meer terug te betalen.

Fiscaal heeft zo'n kwijtschelding consequenties. De Belastingdienst beschouwt de kwijtschelding als een verkrijging die onder de Successiewet valt. De begunstigde moet dus erfbelasting betalen over het kwijtgescholden bedrag, tenzij er een vrijstelling van toepassing is. Bij een restschuld van €80.000 en een partnervrijstelling van €828.035 (2026) is er voor de partner geen belasting verschuldigd. Maar voor een kind met een vrijstelling van €26.230 (2026) is de kwijtschelding van €80.000 wél deels belast.

In de praktijk zien wij op familiehypotheekoverzicht.nl twee varianten. Bij de eerste wordt de restschuld automatisch kwijtgescholden bij overlijden, zonder nadere voorwaarden. Bij de tweede gaat de vordering over op de erfgenamen, die vervolgens zelf kunnen besluiten of ze de lening voortzetten of kwijtschelden. De keuze hangt af van de gezinssituatie, de omvang van de nalatenschap en de wensen van de geldgever.

Overlijdensrisicoverzekering en de begunstigde

Bij een bankhypotheek eist de geldverstrekker bijna altijd een overlijdensrisicoverzekering. Bij een familiehypotheek is dat niet verplicht, maar het is wel verstandig om er een af te sluiten, zeker bij hogere bedragen. De verzekering keert bij overlijden van de lener het verzekerde bedrag uit aan de begunstigde. Dat is doorgaans de geldgever, zodat die het uitgeleende geld terugkrijgt ook als de lener niet meer kan aflossen.

De keuze van de begunstigde in de polis moet aansluiten op de afspraken in de leningovereenkomst en het testament. Stel dat in de polis de partner van de lener als begunstigde staat, maar in de leningovereenkomst is afgesproken dat de restschuld bij overlijden moet worden terugbetaald aan de geldgever. Dan is er na overlijden een conflict: de verzekeringsuitkering gaat naar de partner, terwijl de geldgever het geld nodig heeft om de lening af te sluiten. Het gevolg is dat de geldgever alsnog de restschuld moet claimen bij de erfgenamen, wat tot jarenlange procedures kan leiden.

De oplossing is eenvoudig: controleer bij het opstellen van de leningovereenkomst of de begunstigde in de polis overeenkomt met de afspraken in het contract en het testament. Pas de begunstiging in de polis aan als dat nodig is. De meeste verzekeraars bieden de mogelijkheid om de begunstigde te wijzigen zonder extra kosten.

Hoe leg je de begunstiging goed vast

Een correcte vastlegging begint bij de leningovereenkomst. Benoem daarin expliciet wie de begunstigde is en onder welke omstandigheden het recht op kwijtschelding of uitkering ontstaat. Gebruik concrete formuleringen, niet "de restschuld vervalt" maar "bij overlijden van de geldgever wordt de op dat moment openstaande hoofdsom van de lening kwijtgescholden ten gunste van de lener, [naam], geboren op [datum]". Hoe specifieker, hoe minder ruimte voor interpretatie.

Controleer vervolgens of het testament van de geldgever aansluit op de begunstiging in de leningovereenkomst. Als het testament een andere verdeling voorschrijft dan het leningcontract, ontstaat er een conflict. De vordering op de lener is onderdeel van de nalatenschap, tenzij de overeenkomst expliciet bepaalt dat de schuld wordt kwijtgescholden. Bespreek dit bij voorkeur met een notaris die de samenhang tussen de documenten kan beoordelen.

Tot slot: informeer alle betrokkenen. Erfgenamen die pas na het overlijden horen dat de restschuld is kwijtgescholden, voelen zich overvallen. Door de afspraken vooraf te delen met alle kinderen of erfgenamen voorkom je dat de begunstiging als oneerlijk wordt ervaren. Transparantie is bij familieleningen minstens zo belangrijk als de juridische vastlegging.

Veelgemaakte fouten bij het aanwijzen van een begunstigde

Geen begunstigde benoemen

De meest voorkomende fout die wij op familiehypotheekoverzicht.nl tegenkomen is dat er simpelweg geen begunstigde is aangewezen. De leningovereenkomst bevat geen overlijdensclausule en er is geen verzekering afgesloten. Bij overlijden van de geldgever valt de vordering in de nalatenschap en moeten de erfgenamen onderling beslissen wat er met de lening gebeurt. Dat werkt alleen als alle erfgenamen het eens zijn. In de praktijk betekent het vaak maanden vertraging, juridische kosten en verstoorde familieverhoudingen.

Tegenstrijdige documenten

De tweede fout is dat de begunstigde in de verzekeringspolis een ander is dan degene die in de leningovereenkomst of het testament wordt genoemd. Dit ontstaat meestal doordat de documenten op verschillende momenten zijn opgesteld zonder dat iemand de samenhang heeft gecontroleerd. Na een scheiding of hertrouwen verandert de gezinssituatie, maar de oude begunstiging in de polis blijft staan. Het resultaat is een juridisch conflict dat alleen via de rechter kan worden opgelost.

Verwarring tussen begunstigde en begiftigde

De termen begunstigde en begiftigde lijken op elkaar maar betekenen iets anders. De begunstigde ontvangt een voordeel uit een contract of verzekering. De begiftigde ontvangt een schenking. Bij een familiehypotheek kan dezelfde persoon beide rollen hebben, bijvoorbeeld wanneer een ouder jaarlijks een deel van de schuld kwijtscheldt als schenking en daarnaast in de polis als begunstigde is aangewezen. Verwar de begrippen niet in de documentatie, want een schenking valt onder het schenkingsrecht en een begunstiging onder het contractenrecht of verzekeringsrecht.

Begunstiging niet actualiseren na een levensgebeurtenis

Een scheiding, geboorte, overlijden of hertrouwen verandert de familiesituatie. Toch vergeten veel families om de begunstiging in hun polissen en overeenkomsten bij te werken. Een klassiek voorbeeld: de geldgever heeft de partner van het kind als medeverzekerde in de polis staan. Na de scheiding van het kind is de ex-partner nog steeds begunstigde. Bij overlijden keert de verzekeraar uit aan de ex, niet aan het kind dat de hypotheek aflost. Controleer de begunstiging daarom bij elke belangrijke levensgebeurtenis en pas de documenten aan waar nodig.

Lees verder