Begiftigde bij een familiehypotheek

Wanneer ben je begiftigde bij een familielening?

Bij een lening binnen de familie kijkt de Belastingdienst naar de zakelijkheid van de afspraken. Wijkt de rente af van wat een onafhankelijke partij zou rekenen, dan beschouwt de fiscus het verschil als schenking. De persoon die dat voordeel ontvangt is de begiftigde. In de praktijk is dat bijna altijd de lener, maar het kan ook een partner of mede-schuldenaar zijn wanneer die profiteert van de gunstige voorwaarden.

Het begrip begiftigde speelt bij drie veelvoorkomende situaties binnen familieleningen. Ten eerste bij een renteloze lening of een rente onder het marktconforme niveau: het rentevoordeel dat de lener geniet, wordt dan aangemerkt als schenking. Ten tweede bij een kwijtschelding van (een deel van) de lening: het kwijtgescholden bedrag is een directe gift aan de begiftigde. En ten derde bij een jaarlijkse schenking naast een lopende lening: de ontvanger van die gift is begiftigde, ongeacht of de lening zelf gewoon doorloopt.

Verschil tussen begiftigde en begunstigde

In de praktijk worden deze termen regelmatig door elkaar gehaald, terwijl ze juridisch en fiscaal heel anders werken. Een begiftigde ontvangt een schenking, dat wil zeggen: een eenzijdig voordeel zonder tegenprestatie. De schenker kiest ervoor om iets weg te geven, en de begiftigde ontvangt dat. Bij familieleningen ontstaat dit voordeel vaak onbedoeld, simpelweg omdat de rente lager is dan wat de Belastingdienst als zakelijk beschouwt.

Een begunstigde daarentegen heeft een contractueel recht op een uitkering. Dat zie je bij levensverzekeringen, overlijdensrisicoverzekeringen en testamenten. De begunstigde is aangewezen als ontvanger van een bepaald bedrag wanneer een specifieke gebeurtenis plaatsvindt, zoals overlijden. Bij familiehypotheken kan het voorkomen dat beide rollen samenvallen: de lener is begiftigde van de jaarlijkse schenking, en tegelijkertijd begunstigde van een overlijdensrisicoverzekering die de restschuld dekt.

Schenkbelasting en aangifte als begiftigde

Als begiftigde moet je beoordelen of het ontvangen voordeel binnen de jaarlijkse vrijstelling valt. Voor schenkingen van ouders aan kinderen geldt in 2026 een vrijstelling van circa 6.908 euro per jaar. Daarbovenop bestaan er eenmalig verhoogde vrijstellingen, waarover je meer kunt lezen op de pagina over vrijstellingen.

Kom je boven de vrijstelling uit, dan doe je als begiftigde aangifte schenkbelasting. De termijn hiervoor is twee maanden na afloop van het kalenderjaar waarin de schenking is ontvangen. Dat geldt ook voor het rentevoordeel bij een te lage rente: de Belastingdienst kan het verschil tussen de afgesproken rente en de marktconforme rente als jaarlijkse schenking aanmerken. Bij een lening van 200.000 euro met 1% rente terwijl de markt 4% vraagt, is het jaarlijkse rentevoordeel 6.000 euro. Dat bedrag moet je als begiftigde toetsen aan de vrijstelling.

Leg altijd vast welk bedrag is geschonken, door wie en op welke datum. Bewaar betaalbewijzen en zorg dat de schenking traceerbaar is via een bankrekening. Koppel de schenking aan de aangifte van de schenker, zodat beide aangiften op elkaar aansluiten. Op familiehypotheekoverzicht.nl kun je deze administratie bijhouden als onderdeel van je leningdossier.

Kwijtschelding en de begiftigde

Ouders die een deel van de familielening kwijtschelden, doen daarmee een schenking. Het kwijtgescholden bedrag is het voordeel dat de begiftigde ontvangt. Stel dat ouders elk jaar 5.000 euro kwijtschelden op een lening van 100.000 euro. Dan is het kind in dat jaar begiftigde voor 5.000 euro. Dat bedrag toets je aan de jaarlijkse vrijstelling. Valt het eronder, dan is er geen schenkbelasting verschuldigd. Valt het erboven, dan is het meerdere belast.

Let op: een kwijtschelding wijzigt de resterende hoofdsom van de lening. Dat betekent dat het aflossingsschema opnieuw moet worden berekend en dat beide partijen het gewijzigde schema ondertekenen. Zonder die aanpassing kan de Belastingdienst bij een controle het standpunt innemen dat de administratie niet klopt, met mogelijke gevolgen voor de hypotheekrenteaftrek. Op familiehypotheekoverzicht.nl wordt het aflossingsschema automatisch aangepast wanneer je een kwijtschelding registreert.

Begiftigde en de Successiewet

De Successiewet bepaalt wanneer er schenkbelasting of erfbelasting verschuldigd is. Voor de begiftigde is vooral artikel 1 lid 7 relevant: een schenking is elke handeling waardoor iemand wordt verrijkt ten koste van het vermogen van een ander. Bij familieleningen vertaalt zich dat naar het rentevoordeel, de kwijtschelding of de jaarlijkse gift. De Belastingdienst hoeft niet aan te tonen dat de schenker de bedoeling had om te schenken. Het feit dat er een voordeel is ontstaan, is voldoende.

Bij overlijden van de uitlener wordt de openstaande lening onderdeel van de nalatenschap. De erfgenamen nemen de positie van de uitlener over. Als het kind (de lener) ook erfgenaam is, kan de schuld door vermenging geheel of gedeeltelijk tenietgaan. Over dat bedrag is dan erfbelasting verschuldigd. De begiftigde in deze context is het kind dat de schuld niet meer hoeft af te lossen. Dit is een situatie die je vooraf kunt regelen door in de leningovereenkomst een overlijdensclausule op te nemen.

Vastleggen wie de begiftigde is

In de leningovereenkomst of schenkingsovereenkomst vermeld je expliciet wie de begiftigde is. Dat klinkt overbodig wanneer er maar twee partijen zijn, maar in de praktijk leidt onduidelijkheid hier regelmatig tot problemen. Denk aan situaties waarin het kind een partner heeft die meetekent als mede-schuldenaar. Is de partner dan ook begiftigde? Dat hangt af van wie feitelijk het voordeel geniet en hoe de draagplicht onderling is verdeeld.

Neem in het contract op wie het voordeel ontvangt, op welk moment het voordeel ontstaat (bij aangaan van de lening, bij elke rentebetaling, bij kwijtschelding) en hoe het bedrag wordt berekend. Verwijs naar de onderbouwing van de marktconforme rente wanneer het voordeel voortvloeit uit een lagere rente. Houd deze vastlegging actueel: als de rente wordt herzien of als er een kwijtschelding plaatsvindt, werk dan de administratie bij.